As pegadas da vida.

O Basilio era un bo home. Ninguén lle vira nunca un mal xesto nin lle escoitara unha mala palabra. O Basilio era unha boa persoa, humilde e traballador, e pouco amigo de meterse na vida da outra xente. Contan que mesmo algunha vez tiña marchado do bar cando alguén latricaba de máis sobre algún veciño. E algo de certo debe haber cando nin buscando podemos atopar a alguén que lle poña algunha péga. O Basilio era un bo home, sen máis. Do mesmo xeito que outros son guapos ou calvos, o que definía ao Basilio era o feito de ser bo. Non se trataba de que nalgunha ocasión fixese unha boa obra que todo o mundo recordaba. Nunca tiña salvado a ninguén nin se comportara coma un heroe nun incendio. Non, a bondade de Basilio era un xeito de ser e de comportarse acotío, un non prexudicar a ninguén e favorecer a moitos con pequenas cousas das que non se fala pero que están aí, facendo a vida do pobo máis agradábel.

Moitos son os que recordan a Basilio paseando pola alameda, ás veces so e outras veces coa súa muller, e como facendo honor á súa fama de boa persoa fora dos primeiros homes da súa quinta en ir á compra ou mesmo fregar os pratos. Poucos sabían que sentía certo degoiro por non atreverse a saír á pequena horta que tiñan diante da casa e tender a roupa. Ninguén lle pedía tal cousa, e moito menos a súa muller, que sabía que era a envexa de boa parte da veciñanza por levar corenta anos casada cun home coma Basilio. Pero para el esa punzada de vergoña que lle producía que o visen tendendo bragas e calzóns era algo que lle facía sentir mal, e cada vez que vía á súa muller estendendo a roupa na varanda sentíase como ese neno dubidando entre as ganas de subir á árbore e o medo que lle ten a caer. Basilio quería axudar, facer todas as tarefas da casa pero coa roupa non podía, e iso facía que se sentira mal.

Pero en xeral Basilio era un home feliz. As cousas foran acaendo ben, as desgrazas, que en todas as vidas existen, non foran tan grandes como para borrar os momentos de felicidade da memoria de Basilio e co paso do tempo a súa casa foi enchéndose primeiro de fillos e máis tarde de netos. E se de algo estaban felices e orgullosos Basilio e a súa dona era de ter a casa sempre chea de xente, especialmente de nenos. Xa foran os amigos dos seus fillos, ou os sobriños, ou máis tarde os netos, a casa do Basilio sempre estivo chea desa felicidade rebuldeira que da a xente cativa.

E xa sexa por este carácter seu ou porque para toda a veciñanza Basilio era unha boa persoa resultou que co paso dos anos foi dando un vellote simpático e querido por todo o mundo. Ninguén deixaba de saudalo cando se cruzaban con el pola Alameda e non había día no que non lle preguntaran pola súa dona ou pola familia. Dous dos seus fillos casaran no pobo e tal vez por ese efecto contaxio que tan a miúdo se da nas familias, ámbolos dous herdaron esa maneira de ser tranquila e desprendida do seu pai. A máis cativa, a filla, casara cun funcionario de Ourense e vivía na cidade.

Pero un día a Basilio cambioulle o carácter. En realidade foille cambiando aos poucos, pero ninguén lle deu importancia á mala contestación do primeiro día, cando no bar de Edelmiro lle tiraron o café por riba do xornal, ou ás respostas encabuxadas que aos poucos foron facéndose frecuentes nel. Non, ninguén tivo en conta os seu enfado cos rapaces na praza cando case o fan arrolar polo chan ao bater nel co balón, e poucos escoitaron os seus berros cando o camión das cervexas o enchoupou ao pasar por riba dun charco. Ao Basilio cambiáballe o carácter sen que ninguén se decatase. Nin sequera Basilio se tería dado conta de non ser por esas risas que escoitaba de cando en vez e que non conseguía explicar. Ao principio non lles dera importancia algunha, brincadeiras de cativos, pensou ao non atopar a procedencia daquelas gargalladas. Pero co tempo foi escoitándoas cada vez con máis frecuencia e en calquera sitio e máis dunha vez encarouse coa persoa que camiñaba ao seu lado pensando que estaba sendo obxecto dunha broma pesada. Basilio sentíase cada día máis incómodo paseando polas rúas, deixou de ir a xogar a partida e o que antes era un vellote simpático e lizgairo tornouse un amargado carcamán que miraba a todos do través.

E para cando enfermou, Basilio xa non era o mesmo. O que antes fora un home agarimoso que gostaba xogar cos seus netos e charlar cos seus veciños foise engruñando e rematou sendo unha persoa que, convencida de que todo o mundo andaba a rir ás súas costas, non quería falar con ninguén. Pasaba os días vendo a televisión ou poñendo os cascos para escoitar a radio xa que era o único xeito de apagar as risas que por veces o facían tolear. Por sorte, a enfermidade foille arrebatando os recordos e do mesmo xeito que el non recoñecía aos veciños que viñan visitalo, aos veciños custáballes ver naquel home mal encarado e medio túzaro ao bo de Basilio. Ao final simplemente era un home enfadado co mundo enteiro, sen ser quen de distinguir entre a súa familia, as amizades ou a xente en xeral.

Contan que o último que fixo Basilio foi rir. Os seus fillos pensaron que as risas que levaban anos torturándoo conseguiran facerlle perder o siso ou simplemente desapareceran e o ancián non atopara outro xeito de agradecer o silencio que rindo. Sen embargo o que aconteceu foi que o Basilio recordou. Despois de tanto tempo escoitando aquelas risas por fin puido recoñecer nelas as risas das súas crianzas xogando na beira do mar, na praia na que veraneaban cando eran cativas. E despois de dous anos de enfermidade sen recoñecer xa a ninguén o Basilio fitou para os que estaban arredor da súa cama e sorriu. Foinos chamando polo seu nome, mandoulle un bico de bolboreta á súa muller e xa sen parar de rir dixo que ía meterse na auga coas crianzas, que a auga estaba moi boa e que oxalá aquel momento durase para toda a vida.

O abraiante espectáculo da sesión vermú.

Cando apareceu con aquel cativo na sesión vermú ninguén soubo moi ben o que pensar. As vellas comezaron a sacarlle parecidos con aquel tío da avoa que marchara a facer as Américas nos anos 30 ou coa curmá da avoa Milagritos, que marchara cun feirante a Portugal e da que nunca máis se soubera. Non había nada que fixera pensar que aquel neno fose da familia do Francisco, pero para algunhas das vellas que estaban no campo da festa o costume era que o día do Patrón se xuntase a familia para ir á misa e resultáballes difícil comprender que aquel cativo non fose parente dalgún veciño. Certamente, o Francisco sempre facía o que lle petaba e non amosaba respecto algún pola tradición, pero traer a un forasteiro á festa máis importante da parroquia era algo que nunca antes se vira.

Pero os que viñan da cidade a pasar as festas coas súas familias non lle buscaban parecidos. Simplemente pensaron que se trataba dalgún amigo da escola de Ainara ou Brais que viñera pasar uns días no pobo. Ninguén achaba estraño o feito de que fose negro, afeitos como estaban a ver en Compostela a parellas con nenos adoptados. Na maioría das escolas da capital había nenos de moitos países distintos, e de distintas razas e xa a ninguén sorprendía ver xogando nos parques crianzas negras ou chinesas, e moito menos ás propias crianzas, que no último que se fixaban era na cor de pel. E aquela mañá o campo da festa parecía un parque metropolitano, con grupos de nenos correndo dun lado para outro con total normalidade, facendo moi difícil diferenciar aos que eran do pobo dos que viñeran á festa.

Non faltaron as bromas dos homes que ían chegando á barra da tasca ao ar libre que montaran os da comisión de festas. O tema de conversa eran as posibles escapadas nocturnas do Francisco. “E parecía parvo cando o mercamos”- dixo o alcalde pedáneo como unha maneira de iniciar a chanza que todos rían pero que a ninguén facía graza xa. Os catro ou cinco fregueses que acompañaban a Don Celso aquela mañá rían os seus comentarios ou remataban algunha frase sen demasiado entusiasmo e con algo de servilismo herdado tal vez dos seus pais. Unha especie de reverencia ridícula cara á familia rica do pobo que podía empregarche a un fillo na fábrica de cemento ou buscarche un piso en Santiago para que a filla pequena estudara enfermería.

E que dicir de Dona Fina, empoleirada como estaba no medio das mulleres do pobo, presumindo de modernidade por ser quen de tomar o vermú botando un pito sen prestarlle a máis mínima atención a mirada de desaprobación do seu sogro. Ela, que estudara na cidade antes de casar con Celso, gostaba de provocar de cando en vez ao vello xuíz de paz sabendo que era deses homes capaces de montar un cristo se a banda non toca o himno nacional ao paso do Santo. No pobo aínda recordaban a cara que puxera o vello Celso cando a súa nora, casaba había uns meses e xa preñada de Icía, comezou a bailar no medio da rapazada do pobo e quixo metelo a el no medio daquel rebumbio de risas e aplausos. A todos menos a el lles parecera adorábel o detalle de Fina.

A medida que os veciños chegaban ían comentando o do cativo do Francisco e entre as miradas curiosas delas e as risas retranqueiras deles conseguiron que a noticia do día fose un rapaz ao que ninguén coñecía e sobre o que todos comezaban a ter teorías cada vez máis estrafalarias. Entre o ambiente festeiro e o alcol que comezaba a afectar a algúns escoitábanse teorías de todo tipo: que si adoptaran a un neno sen que ninguén o soubera; un neno saharauí no programa de vacacións solidarias; un compañeiro de clase; un acollemento temporal e houbo incluso quen sospeitaba que era un fillo que o Francisco encargara nalgunha das súas estancias en África. O que máis chamaba a atención é que ninguén se achegara a Francisco a preguntarlle, a pesar de que dende que chegara estaba nunha esquina da baiuca falando tranquilamente con Manolo e sen prestarlle a menor atención aos comentarios dos que sen dúbida se sabía protagonista. 

O Francisco sempre fora un tipo raro para o resto do pobo. Aos 18 anos, en principiando a carreira de medicina en Compostela, comezara a colaborar con MSF e cambiou as vacacións nas praias do pobo polos campamentos de refuxiados en países africanos. Iso, e o feito de ter casado cunha arquitecta de Vigo, fixo que durante moitos anos só viñera polo pobo de cando en vez. Moitos quixeron ver nisto unha sinal de fachenda e non faltou quen comentou no bar que ao cativo da Carmen se lle subiran os fumes. Non perdoaban que dende sempre fose o mellor estudante na escola unitaria de dona Luisa, que nunca precisase de clases particulares e que obtivese a mellor nota no selectivo no mesmo ano no que Celso suspendía por segunda vez as probas, despois de estar dous anos nunha academia privada da cidade preparando os exames

Todo cambiou facía oito anos, cando nacera a súa primeira filla. Dende entón pasaba tres ou catro semanas no verán na antiga casa dos avós e conseguira retomar a amizade con Manolo e Braulio, os seus inseparables amigos da infancia.

Cando a orquestra comezou a tocar xa case ninguén reparaba no cativo negro que viñera con Francisco. A rapazada comezara a brincar polo campo da festa  totalmente alleos ás especulacións que provocaba a presenza daquel neno que ninguén coñecía . Parecía que tampouco os cativos do Francisco o coñecían demasiado xa que ían facéndolle preguntas a medida que os outros nenos lles preguntaban a eles.

Finalmente foi Icía, a filla maior do alcalde, a que sentiu a necesidade de vir informar aos maiores sobre o que sabía daquel novo compañeiro de xogos. Así, no que duraba un pasodobre, o pobo enteiro foi coñecendo que o seu nome era Mamalud e que tiña sete anos. A súa mamá era senegalesa e non vivía en Compostela senón nunha casa ás aforas do pobo.

Pero cando a muller de Francisco apareceu polo campo da festa fíxose un incómodo silencio. Viña acompañada por unha rapaza duns 30 anos que acaparou a mirada da maioría dos homes e de todas as mulleres do pobo. A súa pel negra contrastaba co vestido branco que levaba e que a pesar da súa folgura non disimulaba o seu corpo lanzal, as largas e esveltas pernas e os seus firmes peitos. Era unha fermosa muller africada á que se abrazou o cativo como se fixese anos que non a vía.

As dúas mulleres achegáronse a Francisco mentres un pequeno balbordo comezaba a escoitarse debaixo da carpa que a comisión de festas instalara para previr as posibles choivas de agosto.

O cantante do trío que estaba amenizando a sesión vermú decidiu que era o momento de animar a festa e alzando a voz berrou ese mantra que todos os veráns se repite en todas a aldeas do noso país.

-Veña, veciños, imos seguir con esta cumbia para gozar!!!

Pero aquel pobo xa non estaba para festas.

Aquel pobo estaba facendo un xogo de miradas nas que como se das ondas do mar se tratase todos foron chegando á mesma conclusión. A maioría dos homes do pobo sorprendéronse ao ver á rapaza forasteira, pero nalgúns casos esta sorpresa ía acompañada de incomodidade e noutros casos non, segundo o estado civil de cada un deles. Os casados decidiron apartar a vista ou directamente darlle as costas ás dúas mulleres que se estaban achegando a Francisco, os que estaban bailando coas súas mozas preferiron facer coma que non vían nada, e os que non tiñan parella sorriron sen ningún reparo e mesmo saudaron á moza que chegara cun leve xesto de cabeza.

As mulleres tampouco non foron indiferentes á chegada da descoñecida. Sabían que dende sempre existía un prostíbulo na estrada xeral, a dous quilómetros do pobo, e a maioría sabía que os seus homes ou fillos visitaran algunha vez o estabelecemento, pero non contaban que o día da patroa se presentase alí unha daquelas mozas. Pois se unha cousa comezaban a sospeitar os veciños daquel pobo é que aquela moza traballaba naquel local e que desta vez o Francisco fora demasiado lonxe nas súas teimas solidarias.

Pero o que provocou un silencio tal no campo da festa daquel pobo que até o trío deixou de tocar foi que o Alcalde, Don Celso, comezase a mirar para o cativo mulato no preciso momento no que Dona Fina estaba mirando para el. Dona Fina reparou entón en que nese preciso momento estaban xuntiños o seu fillo Gonzalo e o cativo da rapaza do club. E cunha expresión de noxo mirou para o seu marido para descubrir que non so o seu marido, senón o pobo enteiro, estaba mirando para ela, para os cativos e para o propio alcalde que con expresión de asombro polo parecido dos dous nenos parecía estar botando contas.

As revoltas contra da norma da orella.

-Todos vos sodes demasiado novos, pero eu recordo os tempos nos que estabeleceron a norma da orella-

Naquel momento na taberna so había unha parella falando na mesa da esquina, unha muller grávida vendo ao seu fillo a través dun terminal de visión intrauterina e aquel vellote que estivera vendo as noticias en silencio.

As noticias, como na última semana, falaban das revoltas que ían sucedéndose en toda a Metrópole en contra da chamada norma da orella. Milleiros de cidadáns estaban nas rúas protestando polas absurdas normas que rexían a convivencia diaria na metrópole e nas estacións espaciais asociadas. Dende facía anos ninguén podía camiñar pola rúa sen recibir un apercibimento na súa terminal. Case todo eran quebrantamentos leves como atravesar unha estrada por lugares non permitidos ou non respectar as luces que indicaban o posicionamento peonil de tránsito.

Pero unha das normas de convivencia máis criticadas era aquela norma á que ninguén lle atopaba explicación algunha. A norma 143 estabelecía que ningún adulto podía tocar a súa propia orella en público.

-Escoito moitas parvadas sobre se a norma da orella ten que ver co dispositivo de ampliación sensorial que todos levamos no implante da orella dereita ou coas terminacións nerviosas que ao nacer empregan na proba da Avaliación psíquica para conectarnos co banco de recordos comúns.

Parvadas.

A norma da orella é moi anterior aos implantes auditivos ou á invención da memoria ampliada.

Todos vos- dixo o vellote mirando para nós- xa nacestes na época biónica. Agora vedes normal vivir con implantes e con toda esa tecnoloxía que vos van inserindo de acordo co Calendario Biónico de Implantes. Mais cando eu era neno isto non era así. Cando eu nacín ningunha crianza levaba un implante na orella dereita, aínda que xa se comercializaban dispositivos subcutáneos que permitían aos cidadáns liberarse do fastío de levar o comunicador na man ou nas chaquetas. Teléfonos móbeis, lles chamaban, e seguramente veriades algún no museo do da Época Moderna que montaron na Estación MIR como homenaxe a aquela época.

Debido á nosa formación específica ningún dos presentes podiamos facernos unha idea de cando fora aquela época. A min sorprendeume moito que aínda quedase alguén que vivise na Época Moderna, pero a muller grávida apagou o seu terminal de visión intrauterina e dixo que cando era cativa Hilario, o seu avó, contáballe historias sobre aqueles tempos e tiña gardados algúns aparellos que servían para conectarse con outras xentes. Contou que como era unha nena preguntona sempre quería saber máis e máis, pero que sempre chegaba un punto no que o seu avó calaba e exclamaba resignado que todo aquilo acabou cando aprobaron a norma da orella.

-A norma da orella foi a primeira do cento de normas que agora temos e coas que cada vez máis xente está en desacordo- volveu a falar o vello- Moita desa mocidade que agora está nas rúas reclamando un cambio pensa que está facendo algo novo, que é a primeira vez que os metropolitanos se rebelan por algo e rompen coas normas, pero eu estiven nas primeiras protestas que houbo contra a norma da orella, nos principios da Era Biónica.

-Logo non fai tanto tempo que comezou a Era Biónica?- preguntou un home de barba que acababa de entrar na taberna a tomar a súa barra enerxético-motivadora- Un dos meus tíos negouse a poñerlle aos seus fillos o implante coclear. Dicía que era algo artificial e que as persoas podían sobrevivir sen ningún dispositivo para estar conectado cos demais, que o mundo da Época Moderna funcionaba sen necesidade da Base Centralizada de Comunicacións. Eu sempre pensei que falaba de moito tempo atrás, pero se lle cadra el mesmo vivira esa época.

-A BCC xa existía antes, pero tiñamos que conectarnos a través deses aparellos dos que falaba a rapaza- dixo o vello mirando á muller grávida- o que pasaba antes era que cada quen podía escoller conectarse ou non. Agora non. Agora nada máis nacer implántanvos un dispositivo de ampliación sensorial na orella dereita. Din que é para que ningún bebé se perda, como se fose tan fácil perder unha cousa que non fai máis que chorar. En realidade trátase de introducir a cada individuo no sistema. A través dese implante esa criatura estará sempre conectada coa Base Centralizada de Comunicacións e se ben é certo que a medida que medre poderá acceder de maneira instantánea a toda a información que precise, non é menos certo que en realidade o acceso á información vaise modificando segundo a formación específica que o Comité de Posicionamento Individual da Gran Reunión determina anualmente para cada un de nós.

Con cada palabra daquel vello lizgairo ía tecéndose sobre nós unha capa de intranquilidade. Tiñamos claro que a conversa atinxía temas sobre os que existía un veto de clase cinco. Arriscabámonos a sufrir un apercibimento conxunto e o que era peor, podían solicitarme un arquivo mensual de conversas internas para comprobar que non existían reunións inadecuadas no meu local. Tal vez por iso a parella da esquina marchou sen case despedirse. O home de barba miraba para min e para a muller grávida coma se quixera saber se podía falar libremente ou se debía ser cauto. Tamén eu decidín gardar silencio e o vellote pareceu entender os sinais e volveu mirar para o televisor.

Sorprendentemente, foi a muller grávida a que comezou a falar. Dixo levaba anos vivindo na Metrópole e que estaba moi preocupada polas revoltas que estaban sucedéndose por todo o pais. Dentro de 53 días faríanlle extracción do bebé e tiña medo que para entón a situación fose máis perigosa. E sen embargo non podía evitar simpatizar de algunha maneira coas protestas dos metropolitanos.

Eu intentei calmala dicíndolle que en realidade eran protestas propias da mocidade, que seguramente houbera desaxustes na planificación do Comité de Posicionamento Individual e habería algúns mozos e mozas que accederan a información para a que non estaban preparados. Ás veces acontecía que alguén que levaba anos recibindo formación para exercer as súas funcións nun Estaleiro Espacial comezaba a ter acceso aos programas de formación para tripulacións e iso facía que a mocidade se sentise insegura ou con ganas de experimentar outras funcións. Afortunadamente, concluín, o Comité de Posicionamento Individual ten Programas de Acomodamento de Formación para corrixir estes casos de mozos que non teñen claro o seu camiño.

-Pois eu non creo que se trate só de mozos que non teñen claro o seu camiño- respondeu o home de barba- Acabo de chegar de cumprir as miñas sete semanas de servizo comunitario no Estaleiro Espacial VGII e alí tamén hai xente que pensa que é necesaria unha reforma do sistema de normas. Unha das tripulantes do empurrador interplanetario Barbanza IV contoume que nos dous asentamentos de Marte estaban seguindo con moita atención todo o que acontecía aquí, que por alá vían moi claro que as revoltas non eran soamente pola devandita norma da orella, que esta revolta tiña que ter outros obxectivos que polo de agora non interesaba sacar á luz.

- Esa información non aparece nas noticias, non creo que debamos falar sobre o que non ten garantía de veracidade- comentei para que dalgún modo quedara constancia da miña posición nas gravacións. Xa estaba resignado a que aquela conversa que iniciara o demo do vello acabaría por tratar temas sobre os que existía un veto de clase cinco, e tal vez incluso de clase catro. Foi o vello o que seguiu falando para explicarnos que cando el era un cativo o seu pai, que por aquel entón era un mozo como os que se estaban a manifestar nestas semanas, participara activamente nas protestas contra a norma da orella.

-A norma da orella era só un símbolo, algo que empregaban aqueles homes e mulleres para mirar todos na mesma dirección e pedir cambios. Parece claro que a ninguén podía molestarlle demasiado a prohibición de tocar a orella dereita en público, pero era o ridículo que parecía aquela norma o que permitía que máis xente estivera disposta a protestar contra o irracional do sistema de normas que estaba comezando.

Recordo que o meu pai sempre dicía que iso era só o comezo, que se a sociedade permitía que a Gran Reunión estabelecera normas tan arbitrarias a convivencia sería unha mestura de desconfianza mutua e autorregulamento constante. Viviremos máis pendentes dos posibles apercibimentos que de desfrutar do tempo e da compaña.

E tiñan razón.

Nos últimos cen anos non fixemos máis que desenrolar a nosa tecnoloxía dunha maneira vertixinosa, pero socialmente estamos case incomunicados. Pensade na última vez que falastes persoalmente con alguén. Incluso nos establecementos como este no que estamos é raro ver a dous cidadáns falando entre eles. Estamos sempre atentos á información que aparece na nosa retina virtual e moitas veces estamos máis pendentes do que fan os nosos coñecidos que están noutras metrópoles que do que está acontecendo ao noso lado. Agora mesmo estamos falando das revoltas contra a norma da orella coma se fose algo anecdótico e sen importancia. É o que queren que creamos, pero en realidade estas revoltas, como todas as revoltas que sistematicamente foron silenciadas nas últimas décadas, o que pretenden é humanizarnos de novo. Do que se trata é de volver a ser seres sociais que nos relacionamos directamente entre nós, e non a través dunha tecnoloxía que parece deseñada exclusivamente para nós cando en realidade non fai outra cousa que integrarnos nunha inmensa base de datos na que todo o que facemos queda rexistrado.

Debo confesar que aquel vello estaba convencéndonos, pero as súas palabras supuñan xa unha clara vulneración do veto de clase catro e decidín que era o momento de rematar con aquela conversa. Apaguei a pantalla de información remota e pedinlles que se ían seguir con esas lerias o fixeran fora do meu local. O vello dixo comprender os meus temores, pero que non tiña de que me preocupar. Os tempos estaban cambiando e despois destes días convulsos viría a época na que poderíamos vivir e falar sen ter medo de conculcar algunha das 451 normas que agora rexían o día a día da metrópole.

En canto á norma da orella, -seguiu falando sen importarlle o máis mínimo o que viña de advertirlles- remontase aos tempos nos que para pertencer aos corpos de saneamento das vellas cidades había que facer unha probas de conduta e coñecementos. A cidadanía aínda estaba obrigada a aprender cousas se querían saber, e coas probas buscábase coñecer quen de entre todos eran os que máis sabían. Tratábase de seleccionar aos candidatos baseándose no mérito e na capacidade de cada un. Agora que van facéndonos a medida seguindo a formación específica non son necesarias estas probas, pero naquel tempo foi cando nunha destas probas descubriron, nos finais da Época Moderna, a uns individuos que levaban na orella dereita uns pequenos aparellos mediante os que recibían a información do exterior. Iso era facer trampas, e ao pouco todo o mundo comezou a dubidar de todo o mundo. Non era fácil saber se o que che estaban contando viña de quen falaba ou era outra persoa a que lle ía dicindo o que tiña que facer ou dicir. Foron anos de desconfianza mutua. A medida que estes aparellos se facían máis sofisticados as elites económicas facían desa tecnoloxía un elemento distintivo da súa posición social e moitos que non podían pagalo comezaron a buscar alternativas máis ou menos enxeñosas para aparentar que portaban un implante. Moitos estaban máis pendentes en saber se o outro levaba ou non aparellos na orella, e os gobernantes, vendo a importancia que comezaba a ter para a cidadanía poder acceder a esta tecnoloxía, comezaron a tomar medidas para universalizar a utilización deste tipo de aparellos. Decidiron inserir un implante coclear a quen o quixera, e para evitar posibles alteracións no funcionamento destes implantes, que ao principio eran de moi baixa calidade, fixouse a primixenia norma 143 que estabelecía que todo aquel que levase un implante non podería tocar a orella dereita. Anos despois, cando o implante foi universal e obrigatorio a norma tamén cambiou o seu enunciado, afectando deste modo a toda a poboación adulta. Para cando isto aconteceu xa estaba socialmente mal visto calquera tocamento das orellas, fose a dereita ou a esquerda.

Durante un tempo ninguén dixo nada. Diríase que cada un de nós estaba tirando as súas propias conclusións do que viña de contarnos o vello aquel. Durante a súa parolada botáramos man á orella en máis dunha vez, e o que antes nos parecía algo normal e habitual entre os metropoletanos agora nos resultaba raro e cuestionábel.

Eu sentía como se comezase a ver as cousas dunha maneira distinta, coma se dalgún modo obtivera unha clave para entender o mundo doutra maneira. Todo era igual, pero nada parecía o mesmo. Foi como unha iluminación, un pequeno chispazo que fixo que nos mirásemos uns aos outros para comprobar se aos tres nos pasara o mesmo. O home da barba asentía como se viñese de comprender algo que até o de agora só puidera intuír. Porén, foi novamente a muller grávida a primeira en falar. A historia que viña de escoitar espertara nela recordos que cría esquecidos para sempre e case estaba segura de que nalgún lugar da súa casa aínda gardaba unha caixa chea de cousas do seu avó Hilario. Non sabía explicalo, pero tiña a certeza de que entre todas aquelas cousas habería algo que podería explicar o mutismo do seu avó cando ela lle preguntaba sobre como era o mundo e as cidades na Época Moderna. Recordaba que o vello Hilario lle tiña falado de ordenadores e de Internet, e dos primeiros viaxes a Marte e dos chamados Quince Anos da Revolución Cuántica, pero nunca quixo falar demasiado da Era Biónica ou dos implantes.

Ao saírmos da taberna comezaba a chover lixeiramente sobre as plataformas de movemento en superficie. Ao estar no terceiro anel da cidade non había cúpula e podiamos ver o ceo e de cando en vez algunha estrela, pero tamén tiñamos que aturar que chovera por nós. Os últimos transbordadores chegaban á metrópole deixando pequenas estelas no ceo iluminado pola fluorescencia das proxeccións informativas do traballo diario da Gran Asemblea Local. Despois dun cómplice até mañá, marchamos cada un nunha dirección, sabendo que probablemente seriamos obxecto dunha análise exhaustiva por parte do Comité de vixilancia das normas. Dificilmente poderiamos liberarnos de dar explicacións sobre as nosas opinións e sobre o falado na miña taberna, pero confiabamos en que o ambiente de algarada das últimas semanas tivera relaxado algo os controis diarios e que ninguén lle prestase demasiada atención a unha conversa entre descoñecidos sobre as revoltas contra a norma da orella.

A man esquerda de Dona Carme.

O pobo enteiro estaba na praza.

A veciñanza toda quixera organizarlle un bo recibimento. Meses antes andaran recollendo cartos para facer unhas camisetas que agora lucía orgullosa unha boa parte da Comisión de Festas. Foron elas as que quixeron encargarse persoalmente de organizar unha pequena verbena para celebrar a volta de Pedro. A cativada da gardería fixéranlle un mural con cachos de algodón a modo de nubes e anaquiños de cartolina de cores e a pequena Inés, que ía por fin coñecer ao seu tío, tíñalle preparada unha pulseira coas cunchas que recollera na praia do Xestal.  

O tempo quixera unirse á celebración. Amañecera gris e antes das doce chegaran a caer unha pingas, pero ao final abrira o día e o sol lucía agradablemente naquela tarde de maio. Na pista polideportiva instalaran unha pequena carpa cunha barra na que servían refrescos, viño e patacas fritidas e un colchón inchable para os máis cativos, pero naquel momento todos estaban diante da praza, mirando atentamente o que acontecía no balcón da casa consistorial e agardando a que aparecese por fin Pedro.

A maioría dos veciños estaban falando alegremente sobre os temas máis diversos. Moitos eran os que discutían sobre as posibilidades reais de que a equipa de fútbol da vila ascendese á 3º rexional. Quedaban tres partidos para que rematase a liga e tiña moitas opcións de meterse nos postos de promoción, pero iso xa pasara moitas veces antes e nunca o conseguía. Recordaban algúns que o ano no que Pedro tivera que marchar estaban tamén en posicións de ascenso directo e que o equipo se viñera abaixo despois do acontecido no pobo.

Pero ninguén quería falar demasiado do acontecido. A historia era moi triste e todo o mundo sabía que unha familia quedara esnaquizada, pero como era un pobo pequeno pensouse que con botar unha capa de esquecemento sobre o acontecido sería suficiente. Ao fin e ao cabo todos cometemos erros. Aquela mañá Pedro volvía a casa despois dunha longa noite de troula. Non debera ter collido o coche despois de beber tanto, pero aos 19 anos fanse moitas parvadas, como repetía unha e outra vez o seu avó cando alguén lle preguntaba no bar. Tal vez recordaba as parvadas que el mesmo fixera con vinte anos, cando regresou ao pobo despois de gañar unha guerra e foi elixido polo Gobernador Civil para ocupar o posto de alcalde durante máis de trinta anos. Ao igual que agora, mostrábase comprensivo cos erros da súa xente e cruelmente intransixente coas faltas dos demais. E igual que antes, algúns lle seguían o conto ao vello ou asentían sen prestarlle moita atención e seguían xogando tranquilamente a partida aínda que tamén había quen afirmaba polo baixo que o pequeno dos Osorio sempre fora un cabeza tola e que regalarlle un coche a un tarambaina coma Pedro fora o peor que puidera facer o seu tío para celebrar o seu nomeamento como concelleiro de urbanismo do concello.

I é que a ninguén se lle escapaba que o feito de pertencer á familia máis rica da vila axudara moito a que todos foramos comprensivos co homicidio involuntario que cometera Pedro. Como sempre acontece, nun principio houbo palabras moi grosas contra Pedro e non faltou quen recordara que xa era o terceiro coche que esmendrellaba por conducir bébedo. Pero a maioría dos veciños afanábase por darlle ánimos e consolo á familia de Braulio. Nunca tantas flores se viron no camposanto, nin tanta xente dando mostras de dor a aquela familia que tan mala sorte tivera. Mais a medida que as mostras de afecto coa familia do finado ían facéndose máis discretas a responsabilidade de Pedro no acontecido pareceu tamén diminuír e ao final no mercado falábase máis do mal que o estaba pasando dona Fina co seu fillo na cadea de Teixeiro que da ausencia de Braulio.

Ao fin e ao cabo Braulio non facía moita vida no pobo, dicían as beatas despois da misa na que o cura nos recordaba a todos a dura proba á que estaba sendo sometido un dos nosos veciños, esquecéndose totalmente de pedir pola alma de Braulio. Ninguén dubidaba que o fillo maior de dona Carme fora un excelente rapaz, pero aos 14 anos marchara estudar a Santiago e cando viña de visita non participaba moito na vida social do pobo. Fixera novas amizades con intereses comúns que pouco tiñan que ver coas festas patronais do pobo ou coas celebracións tradicionais que tanto gustaban aos veciños. Había quen dicía que vivía cunha moza que coñecera ao comezar a carreira de medicina e que tiñan pensado vir pasar uns días na casa da nai cando o accidente. 

Pois todo o mundo falou de accidente dende o principio. Braulio morrera nun accidente e co paso dos meses xa parecía que Braulio tamén ía no BMW que conducía Pedro borracho e drogado. E aos dous anos, cando os da televisión viñeron gravar un programa  sobre as repercusións dos accidentes de tráfico nas familias das vítimas xa ninguén recordaba que Braulio estaba facendo deporte pola Alameda do pobo cando o coche de Pedro bateu contra as escaleiras do Concello, atravesou o xardín e foi espetarse contra unha árbore con tan mala sorte que levou por diante a Braulio.

E agora o pobo enteiro estaba naquela praza.

Organizárase un pequeno acto para que Pedro sentise o apoio de todos despois de pasar cinco anos e tres meses na cadea. A resposta da veciñanza sorprendera gratamente aos organizadores. Non contaban que a gran parte das familias estivesen alí aquel día. Axudaba, sen dúbida, a mala conciencia que moitos tiñan xa que foran poucos os que visitaran a Pedro na cadea. Nin sequera dona Fina fora quen de ir visitalo de tanta peniña que sentía, saloucaba cada vez que na perruquería algunha veciña lle preguntaba polo seu fillo.

Estaba previsto que falasen o seu tío, agora alcalde do concello e o cura, e todos dabamos por suposto que Pedro diría unha palabras.

Como o que máis traballara para facilitar o retorno de Pedro fora Don Luís, o cura, a ninguén lle sorprendeu que a nai de Braulio, que non se perdía nunca a misa dos domingos, asistise aos actos de benvida. Dona Carme fora a que máis rápido superara a dor pola morte do seu fillo maior. Unha semana despois do enterro, no que como agora o pobo enteiro ateigara o camposanto, ela xa estaba na canizaría atendendo ás clientas de toda a vida. Certo é que ninguén comentaba nada sobre o asunto, pero falouse durante moito tempo do ben que aguantara o tipo cando a muller do alcalde apareceu polo seu establecemento para darlle o pésame polo acontecido. Uns meses despois, tomando unhas cervexas na de Ramón, alguén contou que a señora Carme aínda foi quen de preguntarlle cómo lle ía a Pedro en Teixeiro, se se adaptaba ben e se faltaba moito para que lle deixasen vir á casa de permiso.

Por iso a ninguén lle sorprendeu que estivera presente na pequena recepción que organizara a comisión de festas do pobo co gallo do regreso de Pedro. Pero cando Don Luís a invitou a subir ao balcón do Concello moitos fomos os que pensamos que non faría tal.

Máis subiu.

E ante un pobo orgulloso de levar as cousas con auténtico espírito cristiá dona Carme escoitou atentamente as palabras do alcalde falando da grandeza da veciñanza ao querer acoller con tanto cariño e entusiasmo ao fillo da súa irmá despois dunha dura proba que a vida lle puxera diante. Sentíase orgulloso de ser o alcalde dunha comunidade capaz de esquecer as diferenzas para traballar xuntos para dar unha mostra do que é unha sociedade madura e civilizada. Tamén o cura fixo fincapé na unidade do pobo e recordou que o perdón e a comprensión ante os erros dos demais é o que diferenza ao verdadeiro pobo de Deus. Quixo agradecer a todos a súa presenza a este acto que sen dúbida serviría para pechar calquera xenreira que puidera existir despois da difícil proba á que deus nos sometera como pobo. Cun xesto paternal que tantas veces lle tiñamos visto a Don Luís cando reprendía á mocidade, pasoulle un brazo polo lombo a Pedro mentres que coa man dereita invitaba a dona Carme a achegarse ao mozo.

A muller dubidou un pouco, pero tirando do seu bolso un pano branco foise achegando ao balaústre do balcón. O pobo emocionado comezou a aplaudir o xesto de dona Carme , chegando a escoitarse algún berro de ánimo dalgún veciño, pero cando ela ergueu a man esquerda comezou a facerse un silencio expectante. O pobo enteiro tiña curiosidade por saber que quería dicirlles aquela muller que agora mesmo estaba fronte ao que matara ao seu fillo e que parecía a viva imaxe do perdón e da caridade cristiá.

Mais cando dixo aquilo de “Veciños, dentro de seis anos agardo que me fagades tamén a min un recibimento como este” poucos entenderon o que quería dicir, e menos aínda comprenderon o que facía cando cun golpe certeiro afundía un coitelo de despezar porcos xustamente entre a costela terceira e cuarta de Pedro. 

O profesor Queiruga.

I.

Cando o profesor Queiruga explicou aquilo sobre os cambios moleculares das plantas ningún de nós lle fixo moito caso. En realidade non entendíamos nada do que nos contaba, pero cada un empregaba métodos distintos para disimular a nosa ignorancia e o que era peor, a nosa incapacidade para seguir razoamentos científicos.

Carlos, o de dinámica de fluídos, fora o encargado de facer a presentación do noso colega invitado e por iso tiña que poñer cara de entendemento. Estaba sentado xusto ao lado do conferenciante e resultaría moi prexudicial para a imaxe da universidade que se notase demasiado que non tiña nin idea do que estaba contando aquel pequeno home de bigotes que parecía convencido de que as duascentas persoas alí reunidas estaban tirando algún proveito intelectual das súas palabras.

O que aproveitaba o tempo era Galloso, o reitor. Sentado tamén na mesa de conferenciantes non perdía detalle dos escotes das catedráticas e das alumnas que estaban na primeira fila. Eu coñecía a Galloso dende os nosos tempos de Bacharelato no Seminario Menor e sabía perfectamente cal era a súa rutina procedimental cando de observar a unha muller se trataba. Escote – pernas -escote – cu . Soamente se lle falaban erguía a vista á cara da muller en cuestión e nesa ocasión, como o que falaba era o conferenciante e aínda non comezara o quenda de preguntas estaba dándose un auténtico festín visual entre a concorrencia feminina que tiña enfronte, naquel salón de actos ateigado non tanto polo interese que a bioloxía molecular espertaba entre os estudantes, senón polo medio crédito que outorgaba a asistencia a este ciclo de conferencias que inauguraba o profesor Queiruga.

Pero non so había estudantes. Entre o público estaba boa parte do profesorado da nosa recen creada universidade. Os nosos motivos eran moi distintos dos dos estudantes. Un par de días antes alguén comentara na reunión de departamentos que os aperitivos que ían poñer despois da conferencia foran encargados a Casa Manolito, e de todos é coñecida a sona que ten este restaurante en toda a cidade. O rumor foise estendendo e ao final o salón de actos do reitorado enchérase cunha gran diversidade de profesorado de distintas disciplinas que mostraban maior ou menos interese e que de cando en vez botaban unha ollada nada discreta cara ao gran salón da entrada no que catro camareiros estaban colocando nunhas mesas entremeses variados e algunhas botellas de viños e refrescos.

Entre este público tan variado, a máis entusiasmada era Elena. A xulgar pola súa maneira de asentir parecía que estaba entendendo á perfección o que explicaba o señor Queiruga. Por veces incluso semellaba que o que escoitaba non facía máis que reafirmar o que ela mesma pensaba sobre o asunto. Non era necesario coñecer moi ben a Elena para saber que en realidade no que estaba pensando era no tipo de coche que ía mercar. Levaba medio cuadrimestre rompéndonos a cabeza sobre os pros e os contras dun crossover para moverse pola cidade. Se cometías o erro de prestarlle atención comezaba a contarche a historia daquela vez que o seu BMW quedou trancado no medio dunha pista e como agora que ten crianzas anda moito polo monte está decidida a mercar un coche que sexa algo máis alto para poder aparcar nas cunetas ou nos cortalumes e non ter que camiñar demasiado polo monte, que unha cousa é inculcar aos pequechos o amor pola natureza e outra ter que camiñar dúas horas para chegar a un sitio sabendo que despois terían que facer o camiño de volta.

O catedrático Lourenzo estaba sentado ao carón de Elena e permanecía totalmente indiferente ao que acontecía no salón de actos. Afeito como estaba a sentirse nos despachos da facultade coma na súa propia casa, non dubidara en presentarse na aula magna calzado cunhas zapatillas de andar por casa e agora, mentres o eminente profesor Queiruga explicaba a súa revolucionaria teoría bioquímica él dormitaba placidamente e se non emitía ronquido algún era porque a catedrática de física inorgánica lle daba de cando en vez algún golpe co cóbado para que non chegara a durmir de todo. Moito tiña que agradecer a máis nova das catedráticas da nosa universidade ao seu tío, o vello Lourenzo. Na facultade a ninguén lle estrañaba que xusto cando ela rematara de facer o seu doutorado a nosa universidade, aproveitando a súa recente escisión da centenaria universidade da capital, crease unha cátedra sobre a súa especialidade. Tempos de mudanzas e renovación, dicían o catedrático Lourenzo ou o Reitor Galloso cando algún puña cara de sorpresa ante tantas incorporacións de persoal docente nunha universidade que contaba con apenas doce titulacións e non chegaba ás quince mil matrículas.

Eu estaba detrás de Amalia. Non me interesaba nada do que estaba contando o profesor Queiruga, pero naquela época andaba moi namorado de Amalia e aproveitaba calquera ocasión para facerlle as beiras. Ela estaba facendo o terceiro ciclo e preparaba unha tesiña sobre as manchas negras das cunhas dos berberechos e coincidiamos os mércores e os venres no corredor, cando ela ía ao seminario sobre fisioloxía dos bivalvos e eu viña de dar a clase de química xeral aos de primeiro, esa manda de panocos que cada ano chegaban ás aulas da facultade coa firme intención de demostrar que superaban en ignorancia e estulticia aos seus predecesores.

E como non, ao lado de Amalia estaba Miguel. A moitos lles sorprendía que o profesor de Literatura Española asistise a unha conferencia sobre química molecular, pero eu sabía que se estaba alí era por Amalia. Máis dunha vez tíñao visto na cafetería da nosa facultade espreitando para ela mentres tomaba o café co titor da tesiña e eu me facía o encontradizo para sentarme na súa mesa. Recoñezo que mais dunha vez fixen sufrir ao miñaxoia de Miguel arrimándome un chisquiño de máis a Amalia e mirando para él cun sorriso na boca, aínda que o que máis o desconcertaba era que ao ir pagar adoptase esa actitude xenerosa que tan ben me sae e chiscando un ollo lle pedía a Arturo, o camareiro, que me cobrase a min todo o da mesa. De todos é sabido que Miguel é moi mirado para iso dos cartos. Aínda se fala do costume que tiña de poñer como lectura obrigatoria de primeiro a o seu libro sobre o esoterismo na novela de M.V. Compostizo co gallo de que "Os pequineses da señorita de Meirás" estaba esgotada e os alumnos terían dificultades para atopala. Durante anos as primeiras clases de Literatura Española parecían máis ben o mercadiño dos domingos con caixas cheas de libros polo chan e os billetes de mil pesetas pasando da man dos estudantes á carteira do profesor sen ningún tipo de decoro.

Despois de case dúas horas de conferencia chegou o momento das preguntas. Os poucos que se atreveron a facer algunha non fixeron outra cousa que demostrar que non entenderan nada de nada. Por momentos pareceume ver que o profesor Queiruga farfallaba entre dentes, tal vez lanzando algún improperio contra este público tan cerril que lle tocara en sorte. Eu non puiden evitar pensar nunha canción dun grupo punk de finais dos 70 no que se queixaban do público que lles tocara en sorte. Como soe acontecer nestes casos, deume un ataque de risa incontrolada con tan mala sorte que os meus xestos foron confundidos polo profesor Queiruga como un intento por chamar a súa atención. Ao pouco vinme observado por boa parte dos alí presentes, que me miraban como se mira a este pedante que non se da conta que a conferencia rematou e que todo o mundo quere marchar xa, e non escoitar unha última pregunta.

Entón fixen aquela pregunta pola que sería recordado durante anos como o profesor dos pementos. Sen ter en conta que o profesor Queiruga era portugués e que era improbable que estivera familiarizado cos ditos galegos lle preguntei se toda aquela teoría sobre as encimas e os radicais libres que cambiaban a o sabor dalgunhas plantas para evitar que fosen devoradas polos animais podía explicar o dos pementos de Padrón, que uns pican e outros non.